Vibe Coding

Định nghĩa đơn giản

Vibe Coding là phong cách lập trình tập trung vào việc “cảm nhận và thử nghiệm” thay vì lập kế hoạch chi tiết, nơi lập trình viên viết code theo trực giác và điều chỉnh dần dựa trên phản hồi của chương trình.

Giải thích cốt lõi

Vibe Coding, hay còn gọi là “lập trình theo cảm hứng”, là một cách tiếp cận lập trình mà ở đó người lập trình viên không bắt đầu với một bản thiết kế chi tiết hay kiến trúc hoàn chỉnh. Thay vào đó, họ bắt đầu viết code dựa trên hiểu biết trực quan về vấn đề, sau đó điều chỉnh và cải thiện code thông qua vòng lặp thử-sai liên tục.

Phong cách này đặc biệt phổ biến trong thời đại AI coding assistants (như GitHub Copilot, Claude, ChatGPT). Lập trình viên có thể mô tả ý tưởng của mình bằng ngôn ngữ tự nhiên, để AI sinh ra code, rồi chạy thử và tinh chỉnh dần. Quá trình này giống như “trò chuyện với code” - bạn thử một cái gì đó, xem nó hoạt động thế nào, rồi điều chỉnh cho đến khi đạt được kết quả mong muốn.

Vibe Coding phù hợp với các dự án nhỏ, prototype nhanh, hoặc khi khám phá công nghệ mới mà bạn chưa rõ hướng đi cụ thể. Nó cho phép bạn học hỏi trong quá trình làm, thay vì phải học hết mọi thứ trước khi bắt đầu. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có rủi ro: code có thể trở nên lộn xộn, thiếu cấu trúc, và khó bảo trì nếu không được tái cấu trúc (refactor) thường xuyên.

Sự khác biệt lớn nhất so với lập trình truyền thống là mindset: thay vì “thiết kế trước, code sau”, Vibe Coding theo hướng “code trước, hiểu sau”. Nó phá vỡ quy trình waterfall cứng nhắc và thay thế bằng một quy trình linh hoạt, lặp đi lặp lại.

Trong thực tế, nhiều lập trình viên kết hợp cả hai cách: dùng Vibe Coding để khám phá và prototype nhanh, sau đó chuyển sang lập trình có cấu trúc khi dự án phát triển và yêu cầu cao hơn.

Ví dụ thực tế

Tưởng tượng bạn muốn tạo một website hiển thị thời tiết. Với phương pháp truyền thống, bạn sẽ:

Thiết kế database schema
Vẽ wireframe giao diện
Chọn API thời tiết
Viết backend trước, frontend sau
Test tổng thể

Với Vibe Coding, bạn có thể:

Hỏi AI: “Tạo cho tôi một trang web hiển thị thời tiết Hà Nội”
Chạy code AI sinh ra, thấy nó hoạt động nhưng giao diện xấu
Nói với AI: “Làm cho nó đẹp hơn, thêm biểu tượng thời tiết”
Chạy lại, thấy thiếu dự báo 7 ngày
Tiếp tục bổ sung: “Thêm dự báo 7 ngày với biểu đồ nhiệt độ”
Điều chỉnh màu sắc, font chữ cho phù hợp thị hiếu cá nhân

Trong vòng 30 phút, bạn đã có một sản phẩm hoạt động mà không cần biết chi tiết về HTML/CSS/JavaScript hay API documentation.

Giải thích cho học sinh lớp 4

Hãy tưởng tượng bạn đang xây lâu đài cát trên bãi biển.

Cách xây bình thường: Trước tiên bạn vẽ bản thiết kế lâu đài trên giấy, đo đạc kích thước từng tháp, lên kế hoạch dùng bao nhiêu xô cát, rồi mới bắt đầu xây từng phần theo đúng bản vẽ.

Cách xây Vibe Coding: Bạn bắt đầu xúc cát lên và xây ngay. Xây một cái tháp, thấy nó hơi thấp thì xúc thêm cát cho cao hơn. Thấy thiếu cổng thì đào thêm cổng vào. Bạn bè bảo “Tháp bên kia trông lệch lệch” thì bạn sửa lại cho thẳng. Cứ thế, bạn vừa xây vừa sửa, vừa thêm vào, cho đến khi lâu đài trông đẹp như bạn muốn.

Cả hai cách đều có thể tạo ra lâu đài đẹp. Nhưng cách thứ hai vui hơn và nhanh hơn khi bạn chỉ muốn chơi thử, còn cách thứ nhất tốt hơn khi bạn muốn xây một lâu đài thật to và phức tạp.

Lập trình cũng giống vậy: Vibe Coding là khi bạn viết code và sửa ngay lập tức, giống như xây lâu đài cát mà không cần vẽ bản thiết kế trước!

Những hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm 1: “Vibe Coding nghĩa là viết code bừa bãi, không cần suy nghĩ”

Thực tế: Vibe Coding vẫn cần tư duy và hiểu biết, chỉ là bạn học và hiểu thông qua thử nghiệm thay vì nghiên cứu lý thuyết trước. Bạn vẫn phải biết code của mình đang làm gì.

Hiểu lầm 2: “Vibe Coding chỉ dành cho người mới học lập trình”

Thực tế: Nhiều lập trình viên giỏi sử dụng Vibe Coding để khám phá công nghệ mới hoặc tạo prototype nhanh. Khả năng “vibe” hiệu quả đến từ kinh nghiệm và hiểu biết sâu rộng.

Hiểu lầm 3: “Vibe Coding thay thế hoàn toàn lập trình có kế hoạch”

Thực tế: Vibe Coding là một công cụ trong bộ công cụ của lập trình viên, thích hợp cho một số tình huống nhất định (prototype, học hỏi, thử nghiệm) nhưng không phải giải pháp cho mọi dự án.

Khái niệm liên quan

Rapid Prototyping: Tạo mẫu thử nhanh để kiểm tra ý tưởng
Iterative Development: Phát triển phần mềm theo vòng lặp, cải thiện dần qua từng phiên bản
Test-Driven Development (TDD): Viết test trước, code sau - ngược lại với Vibe Coding
AI-Assisted Programming: Sử dụng AI để hỗ trợ viết code, môi trường lý tưởng cho Vibe Coding